Burgerparticipatie: modegril of nieuw beleid?

De laatste jaren zie je in veel gemeenten beleid ontstaan op het gebied van Burgerparticipatie. Probleem is dat onder alle gemeenten die dit beleid ontwikkelen er ook evenzoveel verschillende visies zijn wat er onder burgerparticipatie wordt verstaan. Zo worden er ook in mijn eigen gemeente Lansingerland verschillende zaken onder verstaan.

Burgerparticipatie, wat is dat nu eigenlijk, waarom is het ineens zo in opkomst en is er wel vraag naar vanuit de burgers?

In de vorige eeuw werd de kloof tussen enerzijds de overheid of gemeente en anderzijds de burgers afgedicht door het verzuilde maatschappelijk middenveld. Iedere zuil had zo zijn eigen ingangen naar zijn of haar politieke partij. Zo werd op deze manier invloed uitgeoefend op het gevoerde beleid.

Echter, er zijn aan het einde van de vorige eeuw en begin deze eeuw veranderingen opgetreden. Zo sloeg de ontzuiling hard toe, is de samenleving sterker op het individu gericht en zijn ook de burgers veel mondiger geworden. Daarbij is om verschillende redenen de interesse in de politiek de laatste jaren hard afgenomen. Hierdoor is de kloof tussen overheid en gemeente enerzijds en haar burgers anderzijds dan ook hard gegroeid.

Veel bestuurders zaten dan ook met de handen in het haar. Hoe houden we nu nog voeling met onze burgers? En doen we nog wel wat de burgers willen?
Dit heeft in de basis geleid tot het ontstaan van het begrip burgerparticipatie. Burgers moeten meer gaan participeren in het gevoerde beleid. De vraag is of hiermee nu niet de kloof gemanaged wordt in plaats van de brug? Oftewel, wordt hiermee niet vooral het verschil aangetoond tussen de visie van bestuurders en burgers in plaats van de verbinding gezocht?

Volgens verschillende theorieën zou burgerparticipatie leiden tot een grotere betrokkenheid van de burgers bij het beleid, vergroot het de draagkracht en daardoor ook de snelheid van het bestuursproces doordat er minder tegenwerking is. In theorie allemaal juist, maar kijken we naar de praktijk dan is deze toch weerbarstiger.

Een mooi voorbeeld is het onderzoek dat het college van Lansingerland deed onder haar burgers over de kerntaken van de gemeente. Burgers konden middels een speciale website van de gemeente aangeven wat zij onder de kerntaken van de gemeente verstonden en als er bezuinigd zou moeten worden, op welke onderdelen.

Conform de theorie van de gemeente (participatieladder gemeente Lansingerland) hebben we het dan over een van de hoogste treden van burgerparticipatie namelijk meedenken en meebeslissen over beleid.

Er kwamen echter, ondanks een media offensief van de gemeente, maar een kleine 200 reacties op een inwonertal van 55.000. Daarbij bestonden deze respondenten dan ook nog voornamelijk uit gemeenteraadsleden of andere politiek betrokken burgers. Zaten de burgers van Lansingerland wel te wachten op deze vorm van burgerparticipatie?

Als we kijken naar wat de gemeente Lansingerland nog meer verstaat onder burgerparticipatie dan is dit de betrokkenheid van burgers bij de inrichting van hun wijk. De gemeente stelt de kaders en verstrekt geld. De burgers kunnen nu zelf bepalen wat ze ervoor in de wijk willen doen. Dit is burgerinitiatief ten top! Burgers bepalen de inrichting van hun eigen wijk. Wordt dan eigenlijk burgerparticipatie niet verward met burgerinitiatief? Het beleid is namelijk al bepaald (de kaders) echter, het initiatief tot inrichting wordt ondersteund (uitvoering).

Als liberaal denk ik van wel. We moeten het hebben van burgerinitiatief en niet van burgerparticipatie. Burgers weten namelijk zelf prima hoe zij zaken willen hebben. De gemeente of overheid moet hier alleen de kaders voor verstrekken en het initiatief (financieel) ondersteunen. Hierdoor is de betrokkenheid van burgers het grootst.

De burger zit niet te wachten op het meebepalen van beleid en als ze dat wel doet dan is er genoeg mogelijkheid om invloed op dit beleid uit te oefenen. De hoogste vorm van burgerparticipatie kennen we namelijk al: de gemeenteraad op lokaal niveau en op landelijk niveau de Tweede Kamer. Allemaal burgers die participeren.

Natuurlijk zijn er nog meer formele vormen van burgerparticipatie zoals bijvoorbeeld een WMO raad. Alle overige vormen van burgerparticipatie, zoals genoemd in de participatieladder, neigen al snel naar referenda en dergelijke. In onze vertegenwoordigende democratie hebben we dit soort burgerparticipatie niet nodig. Veel belangrijker is het om in te zetten op burgerinitiatief!

Concluderend; veel gemeenten verwarren burgerparticipatie met burgerinitiatief. Als liberaal kan ik het belang van burgerinitiatief niet vaak genoeg benadrukken. De vraag blijft echter dan nog wel of burgerparticipatie echt nieuw beleid is, of dat we te maken hebben met een noodgreep of modegril in een poging de kloof te dichten. Burgerinitiatief bestaat namelijk al, hiervoor hoeven we toch geen nieuw beleid te maken?

In het dagelijks leven is Leon van Noort fractievoorzitter van de VVD in Lansingerland en werkzaam als ICT manager bij ECT in de Rotterdamse haven.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op www.liberalemedia.nl